PREVOZ PUTNIKA DO NIŠA

PREVOZ PUTNIKA DO NIŠA

Niš, na raskrsnici balkanskih i evropskih puteva, koji povezuju Evropu sa Bliskim Istokom, jedan je od najstarijih gradova na Balkanu i važi od davnina za kapiju Istoka i Zapada.

O nastanku Niša postoji predanje da ga je sagradio kraljević Niša kamenom s obližnje humske čuke. Ima dokaza da je Niš naseljen već u praistorijsko doba. Jedan vojnik iz inžinjerijske jedinice iskopao je 1878. godine iznad tvrđavskog mosta 153 mm dugu sekiru-čekić napravljenu od bazalta koga ima u okolini Ostrovice u klisuri Nišave. Druga sekira-čekić od 155 mm duga, grublje izrade, nađena je kod starih grobova pokraj Niša, a jedna kremena testera kod Vrežine. Svi nalazi iz peroda od 4000 godina pre n.e. mogu se videti u Arheološkom muzeju u Nišu.

StefanNemanjaGrad je dobio ime od reke Nišave koja kroz njega protiče i koju su keltski prastanovnici zvali Navissos. Svaki osvajač je davao svoje ime gradu. Rimski Naissus, vizantijski Nysos, slovenski Niš, nemački Nissa.

U svojoj najsjajnijoj epohi Naissus je bio jedna od najvažnijih raskrsnica mezijsko-tračko-dardanske putne mreže, jer su se tu slivali putevi od LJeša (na Jadranu), Soluna, Carigrada, Singidunuma (Beograda). U antičko vreme Naissus je bio veoma snažan i neosvojiv kastrum. Zbog svog izvrsnog geografskog položaja Naissus je postao značajna strategijska tačka tako da se Niš pominje u svim vojnim pohodima na Balkanu još od drugog veka. Kod Niša je Klaudije II pobedio Gote 269. godine i spasio Rim velike opasnosti. Konstantin Veliki, rimski imperator (306-337), naslednik Deoklecijana, je Naissus, u kome je rođen 274. godine, ukrasio raskošnim građevinama (Medijana) i učinio ga značajnim ekonomskim, vojnim i administrativnim centrom.

Mada se smatralo da je Niš neosvojiv grad u svojoj dugoj istoriji je više puta osvajan, rušen i spaljivan. Huni su Niš zauzeli 441. godine upotrebivši ogromne jurišne sprave i kišu strela. Sledeće razaranje je bilo 448. godine, a zatim 480. godine delimično obnovljen grad ponovo ruše Varvari. Vizantijski car Justinijan obnavlja Niš, ali u novim pohodima Avari ga ponovo ruše. Na putu za Vizantiju, 540. godine, Niš naseljavaju Sloveni. Oko 987. godine Niš zauzima bugarski car Simeon. U 11. veku Vizantija ponovo kolonizira Niš i okolinu. 1072. godine do Niša su prodrli Ugri. Manojlo I utvrđuje grad, ali njegov naslednik Andronik ga gubi. Osvaja ga ugarski kralj Bela III. Kratko vreme posle toga bio je grčki, a 1185. godine došao je u srpske ruke, ali za kratko. Isak Anđel pobeđuje Stefana Nemanju 1196. godine. Niš ponovo dolazi u srpske ruke 1241. godine.

Kroz kapije Niša su prošli mnogi značajni vladari Evrope. 1096. godine krstaški vitez Valter, a 1189. godine duže vreme je u Nišu boravio car Fridrih I Barbarosa koga je svečano dočekao i pozdravio veliki srpski knez Stefan Nemanja i sa njim sklopio savez protiv Vizantije.

Iako na međi istoka i zapada Niš je uvek bio pravoslavni i središte velike niške eparhije koja početkom 13. veka obuhvatala oblast Nišave, Mokrog, Toplice i Svrljiga, a pod Pećkom patrijaršijom njene granice su sezale do Leskovca i Paraćina.

Padom Niša u ruke sultana Murata 1385. godine bila je odlučena i sudbina srpske države. Grad je pao posle opsade od 25 dana. Posle Kosovskog boja 1389. godine put Sofija-Beograd je zapusteo. Ali 1443. godine Niš zakratko dolazi u ruke Ludanjina. Grad je predat Srbima, a Branković ga prepušta Đorđu Mrnjavčeviću. Niš je ponovo izgubljen 1448. godine i sledećih 245. godina Turci vladaju njime. Za vreme Turske dominacije Niš je središte vojne i upravne vlasti. Niška Tvrđava izgrađena je 1723. godine i spada u najlepša i najočuvanija turska zdanja na Balkanu. Za vreme austrijskih osvajanja, 1737. godine u ponovnom pohodu Austrije na Tursku Niš pada. Zauzima ga austrijska vojska bez borbe. Turci se povlače, a Austrija renovira Tvrđavu. To je kratko trajalo, jer se iste godine Turci vraćaju u Niš takođe bez borbe. Nastaje teško vreme za raju.

1804. godine izbija prvi srpski ustanak. 1809. godine ustanici su ojačali i pošli na južne delove Srbije. Kod Niša na Čegru 31. maja 1809. godine došlo je do Čegarske bitke. Ojačana turska vojska sa 10000 vojnika je napala vojvodu Stevana Sinđelića sa 3000 saboraca. Ostavljen bez pomoći koju je tražio Sinđelić je želeo dostojnu smrt. Pucajući u skladište baruta digao je u vazduh Čegarsko brdo. Da bi raja pamtila poraz paša je na Carigradskom putu posle bitke na Čegru podigao Ćele Kulu od lobanja srpskih junaka, što predstavlja jedinstven spomenik u svetu.

Za vreme kneza Miloša i kneza Mihajla južni delovi Srbije ostaju pod Turcima. 11. januara 1878. godine posle dugih borbi knez Milan je ušao u nišku Tvrđavu. Od tog vremena Niš prestaje da bude orijentalna kasaba i dolazi do naglog razvoja. Grad se izgrađuje i unapređuje kulturno i politički. Niš postaje druga prestonica u Srbiji. 1878. godine dobija gimnaziju, 1882. godine učiteljsku školu, a 1894. godine višu devojačku školu. Niš je 1895. godine imao tri osnovne škole za dečake i jednu za devojčice.

U oblasti privrede osnovane su četiri štedionice, radionica za održavanje voznog parka pored železničke stanice, rafinerija špiritusa sa velikim podrumom braće Tutunović, pivara, ciglana, klanica.

“Kraljev dvor” u Nišu je bio udobna rezidencija muslimanskih velikoposednika. Sagradio ga je Hafis-paša, a zatim je pripao Mehmed-paši. Kada se 1878. godine u njega uselio Glavni štab srpske vojske, on je bio Bećir-pašina svojina. Konak je potom propao, jer unuk Hafis-paše nije hteo da ga proda kralju Milanu. Ali, njegov sin Musta-beg ga prodaje posle očeve smrti. Zdanje je dovedeno u red i predstavljalo je prijatnu rezidenciju kralja sa pogledom na Nišavu i Tvrđavu. Zgrada je bila spratna. Gornji sprat je bio za stanovanje sa divnim doksatima sa kojih se kralj Milan obraćao nekoliko puta narodu. Kraljica Natalija i prestolonaslednik Aleksandar su rado boravili u dvoru.

U Nišu je od 1878. godine sedište crkvene vlasti – Mitropolije i Eparhije niške. Na čelu niške Mitropolije stajao je mitropolit Viktor. Crkva Sv. Pantelejmona završena je 08.08.1878. godine. Sagrađena je na mestu gde je oko 1185. godine osnivač dinastije Nemanjića podigao manastir.

Preko puta dvora pored Nišave u Beograd-mahali izgrađena je 1889. godine zgrada okružnog načelstva (Banovina). Zgrada je izgrađena u zapadnoevropskom stilu i koštala je 250.000 dinara. U njoj su našla mesto sva odeljenja srpske prefekture: policija, finansijska, građevinska i sanitarna uprava, državna štedionica i zatvor. Unutrašnje prostorije, naročito velika dvorana za sednice i suđenja, luksuzno su opremljene.

U to vreme u Nišu je često zasedala Skupština. 1878. godine u Nišu se održava prvo zasedanje Narodne skupštine Srbije uz učešće 172 narodna poslanika. Skupština je svečano otvorena 23. novembra 1878. godine u zgradi osnovne škole (iza Saborne crkve) prestonom besedom Kneza Milana Obrenovića. Tadašnjih 15 opštinskoh činovnika i 120 pisara imali su pune ruke posla, kao i 150 državnih činovnika svih resora. Okružna uprava je od 1896. godine centalizovana u Nišu. Okrug je obuhvatao 2.558 km2 sa 246 mesta u 88 opština, a prema popisu iz 1905. godine imao je 184.045 stanovnika.

Pred početak Prvog svetskog rata vlada i Narodna skupština prelaze u Niš. Niš postaje ratna prestonica Srbije. Skupština je zasedala 7. decembra 1914. god
ine u zgradi oficirskog doma i razmatrala predlog vlade o ujedinjenju Južnih Slovena i formiranju jugoslovenske države. Usvojena je Deklaracija o ujedinjenju i stvaranju države Srba, Hrvata i Slovenaca, tzv. Niška Deklaracija. Oktobra 1915. godine Niš zauzimaju bugarske trupe. Počinje surova okupacija Bugara koja traje do kraja rata. 12. oktobra 1918. godine vojska Prve srpske armije, na čelu sa vojvodom Petrom Bojovićem, oslobađa Niš.

Od 1921. godine Niš postaje središte Oblasti. Na čelu oblasti stajao je veliki župan koga je postavljao kralj svojim ukazom. U sastav Niške oblasti ulazilo je 11 srezova i dva okruga. Grad Niš u to vreme ima 25.096 stanovnika.

U periodu Drugog svetskog rata od 1941.-1945. godine Niš je strategijska tačka na putu za Solun i Crno more. Posle žestokih borbi 14. oktobra 1945. uništena je 7.SS – brdska divizija “Princ Eugen”. Niš je oslobođen.

http://visitnis.com/

 


Vesti

Arhiva vesti

Translate »